Verpleegkundigen zijn bij uitstek professionals die vaardig moeten zijn in het signaleren van huiselijk geweld en kindermishandeling. Toch hadden HBO-V-docent Aliza Damsma en haar collega’s van de hogeschool Viaa in Zwolle vier jaar geleden het idee dat hun studenten onvoldoende voorbereid waren op situaties waarbij kinderen in de knel komen. 

‘In het eerste jaar van de opleiding Verpleegkunde krijgen studenten wel gewone signaleringsvaardigheden aan de hand van de ziektegeschiedenis mee,’ zegt Aliza Damsma, ‘maar we zagen dat ze nog kennis misten over huiselijk geweld en kindermishandeling. Dat zijn toch complexe onderwerpen waar nog een taboe op rust.’  

Augeo bood Viaa aan de e-learningcursus Leren Signaleren van huiselijk geweld en kindermishandeling voor verpleegkundigen uit te proberen, waarover Damsma tevreden was, maar die niet gericht was op studenten. Damsma drong bij Augeo aan op een e-learningprogramma voor HBO-V-studenten en was betrokken bij de ontwikkeling daarvan. Inmiddels wordt het programma structureel tijdens de themaweek ‘Bedreiging van het kind’ aan alle tweedejaars HBO-V-studenten van Viaa aangeboden. Volgens Damsma sluit het studentenprogramma beter aan bij de belevingswereld van de student.

‘Het e-learningprogramma biedt educatie en mooi filmmateriaal, in de klas praten we erover en oefenen we met onder meer rollenspellen verder. Het is moeilijk vast te stellen of studenten hierdoor beter signaleren, maar ik merk wel dat ze zich bewuster zijn van de problematiek. Ze zullen niet meer zo snel zeggen: ‘Nee, hoor, bij ons gebeurt dat niet.’
Ook zij moeten leren omgaan met het thema en het taboe. Er komt heel wat bij de studenten los. We stellen hen de vraag: waarom raakt het ene je meer en het andere je minder? Daarom is het goed dat dit tijdens de opleiding wordt behandeld. Zorgverleners die niet goed naar zichzelf kunnen kijken, zijn niet goed voorbereid op de praktijk.’

Na de themaweek geeft een aantal studenten in hun reflectie-verslag aan dat ze hopen dat ze straks in de praktijk net zo alert zijn als tijdens de oefeningen, aangezien de verpleegkundige bij uitstek signaleerders kunnen zijn. ‘De verpleegkundige is de zorgverlener die een gezin of kind het langdurigst ziet,’ zegt Damsma. ‘Ook bij korte opnames heeft de verpleegkundige de meeste contactmomenten. Zij beseffen vaak niet dat wanneer zij geen actie ondernemen als ze iets signaleren, het risico groot is dat de - vaak subtiele - signalen ook niet door andere zorgverleners worden opgemerkt.’

Damsma is blij dat Viaa de keuze heeft gemaakt het leren signaleren in te bedden in de opleiding Verpleegkunde. Ook de andere docenten van haar vakgroep vinden het belangrijk dat studenten met dit onderwerp bezig zijn, zegt Damsma. ‘Van docenten vraagt het ook bepaalde capaciteiten, juist omdat er bij studenten zoveel bovenkomt. Ze moeten niet alleen educatief, maar ook sociaal alert zijn en dat vraagt veel van het vermogen van signaleren van docenten. Ik raad daarom docenten aan zelf ook de module te volgen en voorbereid te zijn op de verhalen die studenten kunnen delen.’

Aliza Damsma-Bakker, docent Verpleegkunde en Onderwijskundig Adviseur, onderzoeker Kenniskring Zorg en Zingeving van HBO-verpleegkunde van de hogeschool Viaa in Zwolle.

Auteur: Katja Meertens, Schuttelaar&Partners
 

Voornaam: 
Aliza
Achternaam: 
Damsma-Bakker